مراحل شکایت از پایه، ثبت اظهاریه تا دادخواست
ثبت اظهاریه تا دادخواست و پیگیری آن
اگر طرف قرارداد شما (پیمانکار، فروشنده، صنعتگر یا هر شخص دیگر) به تعهدش عمل نکرده و شما برای اولین بار میخواهید از مسیر قانونی پیگیری کنید، این راهنما دقیقاً همان چیزی است که لازم دارید: از لحظهای که مشکل را کشف میکنید تا روزی که حکم دادگاه اجرا میشود. تمام نمونه فایلهای لازم هم در همین مطلب آمده تا فقط نامها و تاریخها را جایگزین کنید.
این راهنما بر مبنای قانون مدنی و قانون آیین دادرسی مدنی ایران نوشته شده و برای مثال، سناریوی رایج «قرارداد ساخت و نصب» (مثل کابینتسازی، تعمیرات، پیمانکاری جزئی) را بهعنوان الگو در نظر گرفته است؛ اما ساختار آن برای هر نوع نقض قرارداد قابل استفاده است.
فهرست مراحل
- مستندسازی و جمعآوری مدارک
- ارسال اظهارنامه رسمی
- شکایت موازی به مراجع صنفی و نظارتی (اختیاری)
- تنظیم و ثبت دادخواست
- محاسبه و تعیین بهای خواسته
- پیگیری پرونده پس از ثبت
- مرحله کارشناسی رسمی
- جلسه رسیدگی و صدور رأی
- تجدیدنظر (در صورت نیاز)
- اجرای حکم
مرحله ۱: مستندسازی و جمعآوری مدارک
قبل از هر اقدام قانونی، باید ادلهای جمع کنید که در دادگاه قابل استناد باشد. بدون مدرک، حتی درستترین ادعا هم رد میشود.
چه چیزهایی را جمع کنید
- قرارداد کتبی (اگر امضا شده، اصل آن را نگه دارید؛ اگر قرارداد رسمی نبود، فاکتور، پیشفاکتور، یا حتی چت و پیامک تأییدکننده توافق را جمع کنید)
- مستندات مالی: فیش واریزی، رسید نقدی، اسکرینشات تراکنش بانکی
- تاریخچه کامل ارتباطات: پیامک، واتساپ، تلگرام یا ایمیل که وعدهها، تأخیرها و تخلفات طرف مقابل را نشان دهد؛ همه را به ترتیب تاریخ مرتب و در یک فایل PDF یا Word ذخیره کنید
- عکس و ویدئوی تاریخدار از وضعیت فعلی کار یا کالای معیوب
- طرح یا نمونه مرجع توافقشده (نقشه، رندر، کاتالوگ، یا هر سندی که نشان دهد چه چیزی توافق شده بود)
اصل حقوقی این مرحله
طبق ماده ۲۱۹ قانون مدنی، «عقودی که بر طبق قانون واقع شده باشد بین متعاملین و قائممقام آنها لازمالاتباع است»؛ یعنی هر چه در قرارداد یا توافق مکتوب/شفاهی مستند شده، هر دو طرف باید به آن عمل کنند. هرچه مدارک شما دقیقتر و مرتبتر باشد، اثبات نقض تعهد سادهتر میشود.
نکته کلیدی
اگر هنوز کار طرف مقابل را با شخص دیگری اصلاح نکردهاید، صبر کنید تا مرحله کارشناسی رسمی (مرحله ۷) طی شود. اصلاح زودهنگام، امکان اثبات دقیق نواقص را از بین میبرد.
مرحله ۲: ارسال اظهارنامه رسمی
اظهارنامه، اولین اخطار رسمی و مکتوب به طرف مقابل است؛ هم فرصتی برای حل مسالمتآمیز مشکل میدهد، هم مبنای اثباتی محکمی برای دادخواست بعدی میسازد.
چرا این مرحله را نباید حذف کرد
اگر مستقیماً به دادگاه بروید بدون اینکه ابتدا به طرف مقابل اخطار رسمی داده باشید، ممکن است در دادگاه از شما بپرسند چرا فرصت اصلاح داوطلبانه ندادهاید. اظهارنامه این خطر را از بین میبرد و رفتار طرف مقابل پس از آن (پاسخ یا سکوت) خودش مدرک مهمی میشود.
نحوه ارسال
اظهارنامه از طریق سامانه عدل ایران (my.adliran.ir) با ورود از حساب ثنا (sana.adliran.ir) ثبت و به نشانی یا شماره موبایل ثبتشده مخاطب ابلاغ میشود. اگر حساب ثنا ندارید، ابتدا باید در همان سامانه یا با مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبتنام کنید.
خودتان از سامانه عدل ایران میتوانید اظهار نامه را ثبت کنید اما بیشتر مواقع در مرحله آخر که پرداخت است خطا میدهد. اگر به خطا خوردید باید حضوری به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی بروید و از آنجا ثبت کنید. در دفتر هم برای ارسال متن اظهارنامه از پیامرسان های ایرانی استفاده میکنند که باید متن را داخل آن ارسال کنید.
برای ثبت آنلاین اظهارنامه از آدرس زیر میتوانید استفاده کنید:
JSSDeclaration
در این آدرس با توجه به اینکه بیشتر مواقع متن شما بصورت پیشفرض در سیستم نیست باید از گزینه ارسال به دفتر خدمات غذایی استفاده کنید.
نمونه فایل اظهارنامه (قابل کپی و ویرایش)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
بسمهتعالی
برگ اظهارنامه
مشخصات اظهارکننده (خواهان):
نام و نام خانوادگی: [نام کامل شما]
نشانی: [نشانی کامل محل سکونت یا محل اجرای قرارداد]
شماره تماس: [شماره تماس]
مشخصات مخاطب (اظهارشونده):
نام و نام خانوادگی: [نام کامل طرف مقابل]
نشانی: [نشانی محل کسب یا اقامت مخاطب]
شماره تماس: [شماره تماس مخاطب]
موضوع اظهارنامه:
الزام به انجام/تکمیل/اصلاح تعهد قراردادی مطابق قرارداد و توافق مورخ [تاریخ]، و اعلام حق فسخ و مطالبه خسارت در صورت عدم اقدام.
خلاصه اظهارات:
۱. به موجب قرارداد/توافق مورخ [تاریخ] فیمابین اینجانب و جنابعالی، به مبلغ کل [مبلغ] تومان با مهلت اجرای [مدت] روزه، جنابعالی متعهد به [شرح دقیق تعهد: تکمیل، تحویل، تعمیر و غیره] شدهاید.
۲. اینجانب [کل مبلغ/بخشی از مبلغ] قرارداد را پرداخت نمودهام؛ این موضوع مستند به فیشهای واریزی و رسیدهای پرداختی پیوست است.
۳. با وجود گذشت [تعداد روز] روز از سررسید قراردادی، جنابعالی هنوز تعهد خود را کامل و صحیح انجام ندادهاید. بهطور مشخص: [فهرست دقیق نواقص یا تخلفات، مثلاً: کار مطابق نمونه توافقی اجرا نشده، بخشی از کار ناقص مانده، تأخیر بیش از حد معمول].
۴. این اقدام جنابعالی، نقض صریح تعهدات قراردادی موضوع ماده ۲۱۹ قانون مدنی و مصداق تأخیر/عدم اجرای صحیح تعهد موضوع مواد ۲۲۱ و ۲۲۶ قانون مدنی محسوب میگردد. اینجانب مستحق مطالبه خسارت واقعی وارده (شامل هزینه تکمیل/اصلاح کار توسط شخص ثالث و سایر خسارات اثباتشده) میباشم.
۵. مستنداً به مواد ۲۳۹ و ۲۴۰ قانون مدنی، در صورت استنکاف جنابعالی، اینجانب مختار خواهم بود تکمیل/اصلاح کار را از طریق شخص ثالث انجام داده و هزینه را از جنابعالی مطالبه نمایم، یا قرارداد را فسخ و کلیه خسارات وارده را مطالبه کنم.
خواسته اینجانب:
بدینوسیله ظرف مهلت [۷ تا ۱۰] روز از تاریخ ابلاغ این اظهارنامه از جنابعالی درخواست میشود:
الف) [مورد اول نقص را دقیق و مشخص بنویسید]؛
ب) [مورد دوم]؛
ج) در غیر این صورت، آماده پرداخت هزینه واقعی تکمیل کار توسط شخص ثالث و جبران کامل خسارات وارده باشید.
در غیر این صورت، اینجانب ناگزیر از طریق مراجع قضایی صالح نسبت به الزام جنابعالی به ایفای تعهد یا فسخ قرارداد و مطالبه کلیه خسارات وارده اقدام خواهم نمود.
با تشکر
[نام شما]
تاریخ: [تاریخ ارسال]
نکته مهم درباره مهلت
مهلتی که در اظهارنامه میدهید (معمولاً ۷ تا ۱۰ روز) هیچ سقف یا کف قانونی مشخصی ندارد؛ فقط باید «متعارف» باشد (ماده ۲۲۶ قانون مدنی). برای کارهای تکمیلی جزئی، ۷ روز کافی و منطقی است؛ برای پروژههای بزرگتر، ممکن است باید بیشتر باشد.
مرحله ۳: شکایت موازی به مراجع صنفی و نظارتی (اختیاری اما مؤثر)
اگر طرف مقابل عضو یک صنف (اتحادیه) است، میتوانید همزمان یا بعد از اظهارنامه، شکایت صنفی هم مطرح کنید. این مسیر رایگان و بدون فرآیند طولانی دادگاه است.
به کجا شکایت کنید
- اتحادیه صنفی مربوطه (مثلاً اتحادیه نجاران/کابینتسازان، اتحادیه لوازم خانگی، اتحادیه پیمانکاران): شکایت کتبی همراه با مدارک پیوست
- سازمان تعزیرات حکومتی از طریق سامانه tazirat.gov.ir یا تلفن ۱۳۵: برای تخلف در ارائه خدمت یا کیفیت نامطلوب
نمونه فایل شکایتنامه اتحادیه صنفی
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
بسمهتعالی
شکایتنامه به اتحادیه صنف [نام دقیق صنف]
ریاست محترم اتحادیه صنف [نام صنف] شهرستان [نام شهر]
شاکی: [نام کامل شما]
نشانی: [نشانی]
شماره تماس: [شماره تماس]
طرف شکایت: [نام طرف مقابل]
نشانی محل کسب/کارگاه: [نشانی]
موضوع: تخلف صنفی ناشی از عدم اجرای صحیح و بهموقع قرارداد
احتراماً به استحضار میرساند اینجانب در تاریخ [تاریخ] قراردادی با نامبرده جهت [موضوع قرارداد] به مبلغ کل [مبلغ] تومان منعقد نمودم. با گذشت [مدت] از سررسید قراردادی، نامبرده هنوز تعهد خود را کامل نکرده و/یا کار انجامشده با توافق مغایرت دارد؛ از جمله: [فهرست دقیق نواقص].
خواهشمند است دستور فرمایید موضوع به شرح زیر پیگیری شود:
۱. بازرسی محل توسط کارشناس اتحادیه جهت احراز نواقص
۲. ارسال اخطار انضباطی به نامبرده جهت رفع نواقص یا بازپرداخت متناسب وجه
۳. در صورت عدم تمکین، اعمال ضمانت اجرای انضباطی مطابق مقررات نظام صنفی
مستندات پیوست: [فهرست مدارک]
با احترام
[نام شما]
تاریخ: [تاریخ]
واقعیت مهم
این مسیر همیشه نتیجهبخش نیست؛ اتحادیهها ابزار اجرایی محدودی دارند. اگر پاسخی نگرفتید، نگرانی نداشته باشید؛ این تلاش هم بهعنوان «مدرک اقدام مسالمتآمیز پیش از دادخواست» در دادگاه به نفع شما استفاده میشود.
در اتحادیه با تلفن کار را جلو میبرند و با فرد مورد نظر تماس میگیرند.
پیگیری تعزیرات نیز تا 1 ماه و بیشتر طول میکشد. ممکن است برای شما ابلاغیه نیز ارسال شود تا حضوری به آنجا برای توضیحات بروید.
مرحله ۴: تنظیم و ثبت دادخواست
اگر پس از انقضای مهلت اظهارنامه، طرف مقابل اقدام نکرد، وارد مرحله رسمی قضایی میشوید.
تعیین مرجع صالح
- اگر ارزش خواسته (هزینه رفع نقص + خسارت) پایین باشد (سقف آن هرساله در قانون بودجه تغییر میکند، معمولاً بین ۲۰ تا ۵۰ میلیون تومان): شورای حل اختلاف
- اگر ارزش خواسته بالاتر باشد: دادگاه عمومی حقوقی
محل تقدیم دادخواست هم یکی از این سه گزینه است:
- محل انعقاد قرارداد
- محل اجرای تعهد
- محل اقامت خوانده (طرف مقابل)
نمونه فایل دادخواست الزام به ایفای تعهد + خسارت
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
برگ دادخواست به دادگاه عمومی حقوقی / شورای حل اختلاف
مشخصات خواهان:
نام و نام خانوادگی: [نام شما]
نام پدر: [نام پدر]
کد ملی: [کد ملی]
نشانی: [نشانی کامل]
شماره تماس: [شماره تماس]
مشخصات خوانده:
نام و نام خانوادگی: [نام طرف مقابل]
نشانی: [نشانی محل کسب یا اقامت]
شماره تماس: [شماره تماس]
خواسته و بهای آن:
۱. الزام خوانده به ایفای تعهدات قراردادی مبنی بر [شرح دقیق تعهد] موضوع قرارداد مورخ [تاریخ]، مطابق توافق و مشخصات قراردادی، با جلب نظر کارشناس رسمی دادگستری جهت تعیین دقیق نواقص و هزینه رفع آن.
۲. مطالبه خسارات واقعی ناشی از تأخیر و عدم اجرای صحیح تعهد، فعلاً مقوم به مبلغ [رقم علیالحساب] تومان علیالحساب، با تقاضای ارجاع امر به کارشناس رسمی دادگستری برای تعیین میزان نهایی خسارت.
۳. مطالبه کلیه خسارات دادرسی، هزینه دادرسی، هزینه کارشناسی، و حقالوکاله وکیل در صورت داشتن وکیل.
دلایل و منضمات دادخواست:
۱. تصویر مصدق قرارداد/توافق مورخ [تاریخ]
۲. تصویر طرح یا نمونه مرجع (در صورت وجود)
۳. تصویر کامل پیامکهای رد و بدلشده
۴. فیشهای واریزی و رسیدهای پرداختی
۵. تصاویر وضعیت فعلی کار/کالای معیوب
۶. برآورد کتبی هزینه تکمیل/اصلاح از یک یا دو فرد متخصص دیگر
۷. رسید ابلاغ اظهارنامه رسمی و گزارش عدم پاسخ خوانده
۸. مدرک شکایت به اتحادیه صنفی، در صورت وجود
شرح دادخواست:
احتراماً به استحضار میرساند اینجانب به موجب قرارداد/توافق مورخ [تاریخ] با خوانده جهت [موضوع دقیق قرارداد] به مبلغ کل [مبلغ] تومان با مهلت اجرای [مدت] توافق نمودم. اینجانب [کل/بخشی از] مبلغ قرارداد را پرداخت نمودهام. با این حال، خوانده با گذشت [مدت تأخیر] از سررسید قراردادی، هنوز تعهد خود را کامل ننموده و/یا کار انجامشده با توافق مغایرت آشکار دارد. علیرغم ارسال اظهارنامه رسمی مورخ [تاریخ] و انقضای مهلت مقرر، خوانده هیچ اقدامی جهت رفع نواقص انجام نداده است.
نظر به اینکه میزان دقیق خسارت بدون بازدید فنی و نظر کارشناس رسمی دادگستری قابل تعیین نیست، خواسته خسارت فعلاً به مبلغ [رقم] تومان علیالحساب تقویم میشود.
لذا با استناد به مواد ۲۱۹، ۲۲۱، ۲۲۶، ۲۳۷ و ۲۳۹ قانون مدنی، صدور حکم بر الزام خوانده به ایفای تعهد قراردادی به انضمام مطالبه خسارت واقعی و سایر خسارات دادرسی مورد استدعاست.
نحوه ثبت
به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی نزدیک محل زندگیتان مراجعه کنید یا از my.adliran.ir بهصورت غیرحضوری اقدام کنید. مدارک لازم: اصل و کپی کارت ملی و شناسنامه، متن دادخواست، اصل مدارک پیوست، و پرداخت هزینه دادرسی.
مرحله ۵: محاسبه و تعیین بهای خواسته
این بخش، رایجترین سوال کسانی است که برای اولین بار دادخواست میدهند.
قاعده اصلی
بهای خواسته از نظر هزینه دادرسی و امکان تجدیدنظرخواهی، همان مبلغی است که خودتان در دادخواست مینویسید (ماده ۶۱ قانون آیین دادرسی مدنی).
اگر میزان دقیق خسارت هنوز روشن نیست
میتوانید خسارت را بهصورت علیالحساب تقویم کنید (مثلاً یک رقم معقول مانند ۱۰ تا ۲۰ میلیون تومان)، و در متن دادخواست بنویسید که میزان قطعی آن پس از نظر کارشناس رسمی دادگستری تعیین خواهد شد. بعداً اگر کارشناس رقم بالاتری تعیین کرد، باید مابهالتفاوت هزینه دادرسی را بپردازید.
جدول هزینه دادرسی (بر مبنای تعرفه رایج)
| مبلغ خواسته | نرخ هزینه دادرسی |
|---|---|
| تا سقف ۲۰۰ میلیون ریال | ۲.۵ درصد ارزش خواسته |
| بیش از ۲۰۰ میلیون ریال | ۳.۵ درصد ارزش خواسته |
این نرخها هرساله در قانون بودجه بهروزرسانی میشوند؛ قبل از ثبت، از دفتر خدمات قضایی یا ماشینحساب آنلاین هزینه دادرسی، رقم دقیق سال جاری را بپرسید.
مرحله ۶: پیگیری پرونده پس از ثبت
بعد از ثبت دادخواست، منتظر ننشینید؛ باید فعال پیگیری کنید.
چکلیست پیگیری
- روزانه یا یکروزدرمیان ابلاغیههای ثنا را بررسی کنید
- اگر اخطار رفع نقص آمد، همان روز یا فردای آن اقدام کنید
- اگر تا ۱۰ تا ۱۴ روز هیچ ابلاغی نیامد، با شماره پرونده از دفتر خدمات قضایی یا واحد ارجاع پیگیری کنید
- نشانی دقیق خوانده را از ابتدا کامل بدهید تا ابلاغ برگشت نخورد؛ ابلاغ ناموفق، پرونده را متوقف میکند
بعد از ثبت در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی پرونده شما فقط کد رهگیری دارد و هنوز برای آن شماره پرونده صادر نشده است. شماره پرونده بعد از فراخوانی شما داده میشود.
در این مرحله پرونده شما در وضعیت ارسال شده به مرجع قضايي است. یعنی از دفتر ارسال شده و منتظر است در یکی از شعب قبول شود. این مرحله میتواند از 72 ساعت تا بیشتر از 1 ماه طول بکشد.
برای پیگیری میتوانید از آدرس زیر بخش مدارک من اقدام کنید. کافی است از روی برگه کد رهگیری را وارد نمایید و تیکت ثبت شده توسط من را بردارید. نوع مدرک هم دادخواست بگذارید.
سامانه عدل ایران صفحات زیادی دارد. این بخش در my آن قرار دارد. برای رسیدن به آن هم به ترتیب زیر اقدام کنید:
در این بخش اطلاعات خود را وارد کنید:

مرحله ۷: مرحله کارشناسی رسمی
این مهمترین مرحله در پروندههای فنی (ساختمانی، صنعتی، خدماتی) است.
درخواست شفاف در جلسه
در جلسه رسیدگی، از قاضی صریحاً درخواست کنید موضوع را به کارشناس رسمی دادگستری ارجاع دهد و محورهای کارشناسی را دقیق تعیین کنید:
- تطبیق کار انجامشده با قرارداد و مشخصات توافقی
- فهرست کامل نواقص
- امکان اصلاح توسط خوانده
- برآورد هزینه تکمیل توسط شخص ثالث
- تعیین کاهش ارزش کار نسبت به تعهد اصلی
مهلت حساس: پرداخت دستمزد کارشناس
طبق ماده ۲۵۹ قانون آیین دادرسی مدنی، متقاضی کارشناسی باید ظرف یک هفته از تاریخ ابلاغ دستمزد کارشناس را پرداخت کند؛ در غیر این صورت، کارشناسی از دلایل او خارج میشود. این مهلت را هرگز از دست ندهید.
در بازدید کارشناس
- قرارداد، طرح مرجع، عکسها و رسیدها را همراه داشته باشید
- فقط ایرادهای قابل مشاهده و مستند را مطرح کنید
- از کارشناس بخواهید همه موارد را در گزارش یا صورتجلسه درج کند
مرحله ۸: جلسه رسیدگی و صدور رأی
پس از دریافت گزارش کارشناس:
- اگر گزارش به نفع شما بود، لایحهای کوتاه بدهید و تأیید کنید که گزارش با مستنداتتان منطبق است
- اگر گزارش ناقص بود، اعتراض مستدل ثبت کنید و دقیقاً بگویید چه موضوعی بررسی نشده است؛ میتوانید درخواست «اخذ توضیح از کارشناس» یا «کارشناسی تکمیلی» بدهید
پس از تکمیل رسیدگی، دادگاه رأی صادر و در ثنا ابلاغ میکند.
مرحله ۹: تجدیدنظر (در صورت نیاز)
طبق ماده ۳۳۶ قانون آیین دادرسی مدنی، مهلت درخواست تجدیدنظر برای اشخاص مقیم ایران ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رأی است (برای مقیمان خارج از کشور، دو ماه). اگر رأی به نفع شما بود ولی خوانده تجدیدنظرخواهی کرد، یا اگر رأی ناقص بود و شما میخواهید اعتراض کنید، در همین مهلت اقدام کنید.
مرحله ۱۰: اجرای حکم
پس از قطعیت رأی:
- درخواست صدور اجرائیه بدهید
- پرونده به واحد اجرای احکام مدنی میرود
- اگر محکومعلیه داوطلبانه اجرا نکرد، اجرای احکام میتواند اموال یا حسابهای او را شناسایی و توقیف کند
- اگر حکم مبنی بر تکمیل کار توسط شخص ثالث بود، پس از اخذ اجازه رسمی از اجرای احکام، کار را با فاکتور رسمی تکمیل و هزینه را از محکومعلیه وصول کنید
جمعبندی: نقشه راه یکصفحهای
| مرحله | زمان تقریبی | خروجی |
|---|---|---|
| مستندسازی | ۱ تا ۳ روز | پوشه کامل مدارک |
| اظهارنامه | ۷ تا ۱۰ روز مهلت | مبنای اثباتی برای دادخواست |
| شکایت صنفی (اختیاری) | موازی با اظهارنامه | فشار غیرقضایی |
| تنظیم و ثبت دادخواست | ۱ روز تا 2 ماه آمادهسازی | شماره پرونده و کد رهگیری |
| پیگیری اداری | تا ۲ هفته | تعیین شعبه و وقت رسیدگی |
| کارشناسی | ۱ تا ۲ ماه | گزارش رسمی نواقص و هزینه |
| رسیدگی و رأی | ۲ تا ۶ ماه | حکم بدوی |
| تجدیدنظر (در صورت نیاز) | ۲۰ روز مهلت + چند ماه رسیدگی | حکم قطعی |
| اجرای حکم | متغیر | وصول خسارت یا تکمیل کار |


